Η αυτονομία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους στόχους στην ανατροφή και εκπαίδευση των παιδιών με Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος. Δεν αφορά μόνο την ικανότητα του παιδιού να εκτελεί μόνο του καθημερινές δραστηριότητες, αλλά και την ανάπτυξη αυτοπεποίθησης, υπευθυνότητας και ενεργού συμμετοχής στη ζωή της οικογένειας, του σχολείου και της κοινότητας. Η αυτονομία δεν εμφανίζεται, αλλά κατακτάτε σταδιακά μέσα από μικρά και σταθερά βήματα που ξεκινούν από τη παιδική ηλικία.
Πολλές φορές οι γονείς, από αγάπη και επιθυμία να προστατεύσουν το παιδί τους, αναλαμβάνουν δραστηριότητες που το ίδιο θα προσπαθούσε να εκτελέσει. Αν και η πρόθεση είναι θετική, η υπερβολική βοήθεια μπορεί να περιορίσει τις ευκαιρίες ανάπτυξης δεξιοτήτων ανεξαρτησίας. Αντίθετα, όταν δίνεται στο παιδί η δυνατότητα να προσπαθήσει, να κάνει λάθη και να μάθει από αυτά, ενισχύεται η αίσθηση της προσωπικής του ικανότητας.
Ένας βασικός τρόπος ενίσχυσης της αυτονομίας, είναι η δημιουργία σταθερής καθημερινής ρουτίνας. Τα περισσότερα παιδιά με αυτισμό νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια, όταν γνωρίζουν τι πρόκειται να συμβεί και ποια είναι τα επόμενα βήματα της ημέρας τους. Η χρήση οπτικών προγραμμάτων, εικόνων ή λιστών δραστηριοτήτων, μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στην κατανόηση και οργάνωση των υποχρεώσεων τους.
Εξίσου σημαντική είναι η διδασκαλία δεξιοτήτων αυτοεξυπηρέτησης. Η ένδυση, η προσωπική υγιεινή, η προετοιμασία ενός απλού γεύματος, η τακτοποίηση προσωπικών αντικειμένων και η συμμετοχή σε μικρές οικιακές εργασίες αποτελούν ευκαιρίες μάθησης που ενισχύουν την ανεξαρτησία. Κάθε δραστηριότητα μπορεί να αναλυθεί σε μικρότερα βήματα και να διδαχθεί σταδιακά, ανάλογα τις δυνατότητες του παιδιού.
Παράλληλα, οι γονείς χρειάζεται να ενθαρρύνουν το παιδί να παίρνει απλές αποφάσεις στην καθημερινότητα του. Η επιλογή ρούχων, φαγητού, παιχνιδιού ή δραστηριότητας, βοηθά το παιδί να αναπτύξει την αίσθηση ελέγχου και προσωπικής ευθύνης. Η δυνατότητα επιλογής ενισχύει την αυτοεκτίμηση και προετοιμάζει το παιδί για πιο σύνθετες αποφάσεις στο μέλλον.
Η συνεργασία οικογένειας, σχολείου και θεραπευτικής ομάδας αποτελεί επίσης καθοριστικό παράγοντα. Όταν οι στόχοι είναι κοινοί και οι στρατηγικές εφαρμόζονται με συνέπεια σε όλα τα περιβάλλοντα, το παιδί έχει περισσότερες πιθανότητες να γενικεύσει τις δεξιότητες που μαθαίνει και να τις χρησιμοποιεί λειτουργικά στην καθημερινή του ζωή.
Τέλος είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η αυτονομία δεν σημαίνει ότι το παιδί πρέπει να κάνει τα πάντα μόνο του. Σημαίνει να του δίνουμε τις ευκαιρίες και τα κατάλληλα εφόδια ώστε να αξιοποιεί στο μέγιστο τις δυνατότητες του και να συμμετέχει όσο το δυνατόν πιο ενεργά και ισότιμα στη κοινωνική ζωή. Κάθε μικρό βήμα προς την ανεξαρτησία, αποτελεί μια σημαντική κατάκτηση που αξίζει να αναγνωρίζεται και να ενισχύεται.
Κατερίνα Σιαμπάνη
Κοινωνική Λειτουργός
Κ.Η. παιδιών, εφήβων και νέων ενηλίκων
Π.Ε. Αχαΐας «ΙΚΕΛΟΣ»
Βιβλιογραφία
Κατσούγκρη, Α., &Κουμπιάς, Ε. (2019). Η πρόκληση του Αυτισμού για την Οικογένεια και η απαραίτητη στήριξή της. Πανελλήνιο Συνέδριο Επιστημών Εκπαίδευσης, 9, 249–259.
Νότας, Σ. (2006). Οι γονείς και τα αδέρφια των παιδιών με αυτισμό. Σύλλογος Γονέων, Κηδεμόνων και Φίλων Αυτιστικών Ατόμων Ν. Λάρισας.
Τσιάντης, Ι., & συνεργάτες. (2014). Οι γονείς του παιδιού με αυτισμό. Εγκέφαλος, 51(2), 27–37.
Ελληνική Εταιρεία Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων. (2001). Περιγραφή του Αυτισμού. Αθήνα.
American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text revision). Washington, DC: APA.
Hume, K., Loftin, R., & Lantz, J. (2009). Increasing independence in autism spectrum disorders: A review of three focused interventions. Journal of Autism and Developmental Disorders, 39(9), 1329–1338.
Koegel, R. L., Ashbaugh, K., & Koegel, L. K. (2016). Pivotal response treatment. In J. L. Matson (Ed.), Handbook of Treatments for Autism Spectrum Disorder. Springer.
National Research Council. (2001). Educating Children with Autism. Washington, DC: National Academy Press.
Volkmar, F. R., Paul, R., Rogers, S. J., & Pelphrey, K. A. (2014). Handbook of Autism and Pervasive Developmental Disorders (4th ed.). Wiley.
