Η ρουτίνα αποτελεί βασικό στοιχείο οργάνωσης και ασφάλειας για τα παιδιά με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ). Η προβλεψιμότητα της καθημερινότητας συμβάλλει στη μείωση του άγχους, στην καλύτερη κατανόηση του περιβάλλοντος και στη σταδιακή ανάπτυξη δεξιοτήτων αυτονομίας (Hodgdon, 1995).
Τα παιδιά με αυτισμό συχνά δυσκολεύονται να διαχειριστούν απρόβλεπτες αλλαγές, καθώς η επεξεργασία των ερεθισμάτων και η κατανόηση των κοινωνικών καταστάσεων δεν είναι πάντα άμεση. Η ύπαρξη μιας σταθερής δομής λειτουργεί ως «χάρτης» που τους επιτρέπει να γνωρίζουν τι πρόκειται να συμβεί, μειώνοντας την αβεβαιότητα (Stuart et al., 2004).
Ωστόσο, στην καθημερινότητα προκύπτουν περίοδοι όπου η ρουτίνα διαφοροποιείται, όπως οι σχολικές διακοπές ή οι αλλαγές στο οικογενειακό πρόγραμμα. Για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια εορταστικών περιόδων, όπως το Πάσχα, η απομάκρυνση από τη σχολική δομή, οι κοινωνικές συγκεντρώσεις και η αύξηση των ερεθισμάτων μπορούν να προκαλέσουν έντονη αποδιοργάνωση.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, τα παιδιά ενδέχεται να εμφανίσουν αυξημένο άγχος, δυσκολία στη μετάβαση από δραστηριότητα σε δραστηριότητα ή έντονες συμπεριφορικές αντιδράσεις. Η βιβλιογραφία επισημαίνει ότι αυτές οι αντιδράσεις αποτελούν φυσική ανταπόκριση σε περιβάλλοντα με χαμηλή προβλεψιμότητα και όχι σκόπιμη «αρνητική συμπεριφορά» (Hodgdon, 1995).
Η χρήση οπτικών στρατηγικών και δομημένων προγραμμάτων αποτελεί μία από τις πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις. Τα οπτικά προγράμματα (visual schedules) βοηθούν το παιδί να προβλέψει τη ροή της ημέρας, να κατανοήσει τις μεταβάσεις και να μειώσει το άγχος που προκαλεί η αλλαγή (Hodgdon, 1995). Παράλληλα, η προσέγγιση της δομημένης διδασκαλίας (TEACCH) τονίζει τη σημασία της σαφήνειας, της οργάνωσης και της προβλεψιμότητας στο περιβάλλον του παιδιού (Mesibov & Howley, 2003).
Είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι η ρουτίνα δεν πρέπει να είναι άκαμπτη. Η έννοια της «προβλεψιμότητας» δεν σημαίνει απουσία αλλαγών, αλλά παροχή επαρκούς πληροφόρησης ώστε το παιδί να μπορεί να προετοιμαστεί για αυτές. Όταν το παιδί γνωρίζει τι θα συμβεί, παρουσιάζει μειωμένα επίπεδα άγχους και καλύτερη συμπεριφορική προσαρμογή .
Ο ρόλος των γονέων και των επαγγελματιών είναι καθοριστικός στη διαχείριση αυτών των μεταβάσεων. Η προετοιμασία, η σταδιακή εισαγωγή αλλαγών και η διατήρηση βασικών σταθερών στοιχείων της καθημερινότητας (όπως ώρες ύπνου και γευμάτων) ενισχύουν την αίσθηση ασφάλειας και ελέγχου.
Συμπερασματικά, η ρουτίνα αποτελεί έναν θεμελιώδη μηχανισμό υποστήριξης για τα παιδιά με αυτισμό. Οι αλλαγές στην καθημερινότητα είναι αναπόφευκτες, αλλά όταν προσεγγίζονται με κατάλληλη προετοιμασία και επιστημονικά τεκμηριωμένες πρακτικές, μπορούν να μετατραπούν σε ευκαιρίες ενίσχυσης της προσαρμοστικότητας και της λειτουργικότητας του παιδιού.
Βιβλιογραφία
Hodgdon, L. Q. (n.d.). Achieving autism success with visual strategies.
Hodgdon, L. Q. (1995). Visual strategies for improving communication: Practical supports for autism spectrum disorders. QuirkRoberts Publishing.
Mesibov, G., Howley, M., & Naftel, S. (2009). Accessing the curriculum for learners with autism spectrum disorders: Using the TEACCH programme to help inclusion. David Fulton Publishers.
Stuart, L., Wright, F., Grigor, S., & Howey, A. (2004). Autistic spectrum disorders: Practical strategies for teachers and other professionals. David Fulton Publishers.
https://pdfroom.com/books/autistic-spectrum-disorders-practical-strategies-2004-ww/YpgQlBJndNz
ΣΙΑΜΠΑΝΗ ΚΑΤΕΡΙΝΑ
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΣ
ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ, ΕΦΗΒΩΝ ΚΑΙ ΝΕΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ Π.Ε. ΑΧΑΪΑΣ «ΙΚΕΛΟΣ»
