Η βία των συνομηλίκων είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο το οποίο επηρεάζει την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των παιδιών και των εφήβων. Στη σύγχρονη εποχή ωστόσο, το φαινόμενο αυτό αλλάζει μορφή και διαστάσεις καθώς η χρήση της τεχνολογίας δίνει άλλη διάσταση στο φαινόμενο. Η βία συνομηλίκων (bullying) ορίζεται ως η επαναλαμβανόμενη και σκόπιμη επιθετική συμπεριφορά που εκδηλώνεται στο πλαίσιο ανισορροπίας δύναμης μεταξύ των εμπλεκομένων. Η χρήση ψηφιακών μέσων επιτρέπει την καταγραφή και αναπαραγωγή περιστατικών βίας.
Η καταγραφή περιστατικών βίας συνδέεται με την ανάγκη των εφήβων για αναγνώριση, αποδοχή και ένταξη στην ομάδα συνομηλίκων. Η δημοσίευση τέτοιου υλικού σε ψηφιακές πλατφόρμες δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου η επιθετικότητα ενδέχεται να επιβραβεύεται. Παράλληλα, ενισχύεται ο ρόλος των παθητικών παρατηρητών, οι οποίοι, μέσω της καταγραφής ή της κοινοποίησης, γίνονται έμμεσα συμμέτοχοι στη βία. Η διαδικασία αυτή συμβάλλει στην κανονικοποίηση της επιθετικής συμπεριφοράς και στην αποδυνάμωση της ενσυναίσθησης, καθώς η πράξη αποσυνδέεται από τις άμεσες συνέπειές της και μετατρέπεται σε ψηφιακό περιεχόμενο.
ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΠΟΥ ΣΥΝΤΗΡΟΥΝ ΤΗ ΒΙΑ
Τα θύματα:
Τα θύματα βιώνουν έντονο ψυχικό τραύμα, το οποίο επιτείνεται από τη δημόσια έκθεση. Η επαναλαμβανόμενη προβολή του περιστατικού οδηγεί σε δευτερογενή θυματοποίηση, αυξάνοντας τον κίνδυνο άγχους, κατάθλιψης, κοινωνικής απόσυρσης και χαμηλής αυτοεκτίμησης.
Τα θύματα βιώνουν έντονο ψυχικό τραύμα, το οποίο επιτείνεται από τη δημόσια έκθεση. Η επαναλαμβανόμενη προβολή του περιστατικού οδηγεί σε δευτερογενή θυματοποίηση, αυξάνοντας τον κίνδυνο άγχους, κατάθλιψης, κοινωνικής απόσυρσης και χαμηλής αυτοεκτίμησης.
Οι θύτες:
Οι θύτες ενδέχεται να ενισχύουν τη συμπεριφορά τους μέσω της κοινωνικής επιβράβευσης. Η απουσία άμεσων συνεπειών και η διαδικτυακή αναγνώριση μπορούν να παγιώσουν πρότυπα επιθετικότητας και να δυσχεράνουν την ανάπτυξη κοινωνικά αποδεκτών τρόπων αλληλεπίδρασης.
Οι θύτες ενδέχεται να ενισχύουν τη συμπεριφορά τους μέσω της κοινωνικής επιβράβευσης. Η απουσία άμεσων συνεπειών και η διαδικτυακή αναγνώριση μπορούν να παγιώσουν πρότυπα επιθετικότητας και να δυσχεράνουν την ανάπτυξη κοινωνικά αποδεκτών τρόπων αλληλεπίδρασης.
Οι παρατηρητές:
Οι παρατηρητές διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο. Η έκθεση σε βίαιο περιεχόμενο μπορεί να οδηγήσει είτε σε απευαισθητοποίηση είτε σε εσωτερικευμένα συναισθήματα ενοχής. Η μη παρέμβαση ενδέχεται να ενισχύσει τη διατήρηση του φαινομένου.
Οι παρατηρητές διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο. Η έκθεση σε βίαιο περιεχόμενο μπορεί να οδηγήσει είτε σε απευαισθητοποίηση είτε σε εσωτερικευμένα συναισθήματα ενοχής. Η μη παρέμβαση ενδέχεται να ενισχύσει τη διατήρηση του φαινομένου.
Η βιντεοσκόπηση και διάδοση περιστατικών βίας δημιουργεί σοβαρά ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων. Η καταγραφή χωρίς συναίνεση συνιστά παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων, ενώ η διάδοση του υλικού μπορεί να έχει νομικές συνέπειες τόσο για τους ανήλικους δράστες όσο και για τους κηδεμόνες τους. Παράλληλα, ανακύπτουν σημαντικά ηθικά ζητήματα που αφορούν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τα όρια της ψηφιακής συμπεριφοράς.
Η πρόληψη και η αντιμετώπιση της βίας συνομηλίκων απαιτούν συνεργασία:
· Οι γονείς οφείλουν να ενημερώνουν τα παιδιά τους για τους κινδύνους του διαδικτύου και να διατηρούν ανοιχτή επικοινωνία μαζί τους.
· Το σχολείο πρέπει να προάγει τον σεβασμό, την αποδοχή και την ενσυναίσθηση.
· Οι νέοι πρέπει να ενθαρρύνονται να αναφέρουν τέτοια περιστατικά και να χρησιμοποιούν τα εργαλεία προστασίας που προσφέρουν οι ψηφιακές πλατφόρμες.
· Ο κοινωνικός λειτουργός λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος, προωθώντας μια ολιστική προσέγγιση που λαμβάνει υπόψη το οικογενειακό, σχολικό και κοινωνικό πλαίσιο.
· Ο ψυχολόγος διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη και αντιμετώπιση της βίας μεταξύ συνομηλίκων μέσω της τεχνολογίας, παρέχοντας υποστήριξη στο θύμα, παρεμβαίνοντας θεραπευτικά στον θύτη και ενισχύοντας την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση της οικογένειας και του σχολικού περιβάλλοντος.
Προτάσεις αντιμετώπισης
Η ενίσχυση της ενημέρωσης σχετικά με τις συνέπειες της βιντεοσκόπησης, η δημιουργία ασφαλών μηχανισμών αναφοράς περιστατικών και η καλλιέργεια κουλτούρας μηδενικής ανοχής στη βία αποτελούν βασικά μέτρα αντιμετώπισης.
Η ενίσχυση της ενημέρωσης σχετικά με τις συνέπειες της βιντεοσκόπησης, η δημιουργία ασφαλών μηχανισμών αναφοράς περιστατικών και η καλλιέργεια κουλτούρας μηδενικής ανοχής στη βία αποτελούν βασικά μέτρα αντιμετώπισης.
Συμπεράσματα
Η βία μεταξύ συνομηλίκων, σε συνδυασμό με τη βιντεοσκόπησή της, συνιστά ένα πολυδιάστατο φαινόμενο με σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχική και κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών. Η αντιμετώπισή του απαιτεί συστηματική και συντονισμένη παρέμβαση. Η τεχνολογία, αν και αποτελεί πολύτιμο εργαλείο, μπορεί να γίνει και μέσο άσκησης βίας. Είναι ευθύνη όλων να διασφαλίσουμε ότι θα χρησιμοποιείται με υπευθυνότητα και σεβασμό, ώστε να δημιουργηθεί ένα ασφαλές και υγιές περιβάλλον για όλους τους νέους.
Η βία μεταξύ συνομηλίκων, σε συνδυασμό με τη βιντεοσκόπησή της, συνιστά ένα πολυδιάστατο φαινόμενο με σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχική και κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών. Η αντιμετώπισή του απαιτεί συστηματική και συντονισμένη παρέμβαση. Η τεχνολογία, αν και αποτελεί πολύτιμο εργαλείο, μπορεί να γίνει και μέσο άσκησης βίας. Είναι ευθύνη όλων να διασφαλίσουμε ότι θα χρησιμοποιείται με υπευθυνότητα και σεβασμό, ώστε να δημιουργηθεί ένα ασφαλές και υγιές περιβάλλον για όλους τους νέους.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. European Commission. Safer Internet for Kids – Online Safety Reports.
2. Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου. Οδηγοί για την αντιμετώπιση του κυβερνοεκφοβισμού.
3. Antoniadou, N., & Kokkinos, C. (2013). A review of research on cyber-bullying in Greece.
ΑΝΔΡΕΟΠΟΥΛΗ ΜΑΛΑΜΑΤΕΝΙΑ
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΣ
