Το τέλος της σχολικής χρονιάς είναι μια περίοδος γεμάτη αλλαγές για όλα τα παιδιά. Οι καθημερινές συνήθειες αλλάζουν, το σχολικό πρόγραμμα σταματά, οι δραστηριότητες διαφοροποιούνται και ξεκινά μια νέα περίοδος με περισσότερη ελευθερία αλλά και λιγότερη δομή.
Για ένα παιδί στο φάσμα του αυτισμού, αυτή η μετάβαση μπορεί να είναι πιο δύσκολη. Πολλά παιδιά με αυτισμό νιώθουν ασφάλεια μέσα από τη σταθερότητα, την επανάληψη και την προβλεψιμότητα. Το σχολείο, εκτός από χώρος μάθησης, αποτελεί ένα οργανωμένο πλαίσιο με συγκεκριμένους ανθρώπους, κανόνες και καθημερινές ρουτίνες. Όταν αυτό ξαφνικά σταματά, το παιδί μπορεί να δυσκολευτεί να καταλάβει τι αλλάζει και τι πρόκειται να συμβεί.
Η δυσκολία αυτή δεν σημαίνει ότι το παιδί «δεν θέλει τις διακοπές» ή ότι δεν χαίρεται με την αλλαγή. Συχνά σημαίνει ότι χρειάζεται περισσότερο χρόνο και υποστήριξη για να προσαρμοστεί.
Γιατί το τέλος του σχολείου μπορεί να είναι δύσκολο;
Κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς, το παιδί έχει μάθει ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα:
- συγκεκριμένη ώρα που ξυπνά και ετοιμάζεται,
- συγκεκριμένη διαδρομή προς το σχολείο,
- γνωστούς εκπαιδευτικούς και συμμαθητές,
- δραστηριότητες που επαναλαμβάνονται καθημερινά.
Με το κλείσιμο του σχολείου όλα αυτά αλλάζουν. Η ώρα του ύπνου μπορεί να αλλάξει, οι δραστηριότητες δεν έχουν πάντα συγκεκριμένο πρόγραμμα και μπορεί να υπάρχουν περισσότερες μετακινήσεις ή νέες εμπειρίες.
Για κάποια παιδιά στο φάσμα, η αλλαγή αυτή μπορεί να οδηγήσει σε:
- αυξημένο άγχος,
- περισσότερη γκρίνια ή ένταση,
- δυσκολίες στον ύπνο,
- ξεσπάσματα,
- μεγαλύτερη ανάγκη για απομόνωση ή επανάληψη συγκεκριμένων δραστηριοτήτων.
Αυτές οι αντιδράσεις δεν είναι «καπρίτσιο». Είναι ένας τρόπος με τον οποίο το παιδί δείχνει ότι δυσκολεύεται να προσαρμοστεί.
Η σημασία της προετοιμασίας
Η προετοιμασία είναι ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι γονείς. Όσο πιο ξεκάθαρο είναι για το παιδί τι πρόκειται να αλλάξει, τόσο πιο εύκολη γίνεται η μετάβαση.
Μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί:
- μιλώντας απλά για το τέλος του σχολείου,
- χρησιμοποιώντας ημερολόγια ή οπτικά προγράμματα,
- δείχνοντας τι θα γίνει μετά,
- δημιουργώντας μια νέα καλοκαιρινή ρουτίνα.
Για παράδειγμα, αντί να πούμε μόνο «τελειώνει το σχολείο», μπορούμε να εξηγήσουμε:
«Την Παρασκευή είναι η τελευταία μέρα σχολείου. Μετά θα μένουμε στο σπίτι και θα κάνουμε άλλες δραστηριότητες. Το σχολείο θα ξαναρχίσει τον Σεπτέμβριο».
Η σαφήνεια βοηθά το παιδί να οργανώσει την αλλαγή στο μυαλό του.
Διατήρηση μιας καλοκαιρινής ρουτίνας
Το καλοκαίρι δεν χρειάζεται να είναι γεμάτο δραστηριότητες. Πολλά παιδιά ωφελούνται περισσότερο από μια ισορροπία ανάμεσα στη χαλάρωση και σε ένα σταθερό καθημερινό πλαίσιο.
Μπορεί να βοηθήσει:
- μια σταθερή ώρα ύπνου και ξυπνήματος,
- ένα απλό καθημερινό πρόγραμμα,
- συγκεκριμένες ώρες παιχνιδιού,
- μικρές δραστηριότητες μέσα στην ημέρα.
Η ρουτίνα δεν περιορίζει το παιδί. Αντίθετα, του δίνει ασφάλεια ώστε να μπορεί να απολαύσει νέες εμπειρίες.
Νέες δραστηριότητες και κοινωνικές αλλαγές
Το καλοκαίρι συχνά φέρνει νέες εμπειρίες: διακοπές, θάλασσα, επισκέψεις, ταξίδια ή νέους χώρους. Για ένα παιδί με αυτισμό αυτές οι αλλαγές μπορεί να είναι ευχάριστες αλλά και απαιτητικές.
Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν:
- παρουσιάζοντας εκ των προτέρων τι θα συμβεί,
- χρησιμοποιώντας φωτογραφίες του χώρου,
- εξηγώντας ποιοι άνθρωποι θα είναι εκεί,
- προβλέποντας χρόνο ξεκούρασης.
Δεν χρειάζεται το παιδί να συμμετέχει σε όλα. Η προσαρμογή πρέπει να γίνεται με σεβασμό στις ανάγκες του.
Η επικοινωνία ως κλειδί
Το τέλος της σχολικής χρονιάς είναι επίσης μια ευκαιρία να ενισχυθεί η επικοινωνία. Το παιδί χρειάζεται τρόπους να εκφράζει:
- τι του αρέσει,
- τι το δυσκολεύει,
- πότε κουράζεται,
- πότε χρειάζεται βοήθεια.
Η λογοθεραπεία μπορεί να υποστηρίξει την ανάπτυξη λειτουργικής επικοινωνίας, βοηθώντας το παιδί να χρησιμοποιεί λέξεις, εικόνες ή άλλα μέσα για να εκφράζει τις ανάγκες του.
Ένα μήνυμα για τους γονείς
Κάθε αλλαγή χρειάζεται χρόνο. Το τέλος της σχολικής χρονιάς δεν είναι απλώς μια διακοπή μαθημάτων· είναι μια μεγάλη μετάβαση για το παιδί. Με σωστή προετοιμασία, υπομονή και κατανόηση, μπορεί να γίνει μια όμορφη περίοδος ξεκούρασης, σύνδεσης και νέων εμπειριών.
Το σημαντικότερο είναι να θυμόμαστε ότι πίσω από κάθε αντίδραση υπάρχει μια ανάγκη που ζητά να γίνει κατανοητή.
Λογοθεραπεύτρια
Διονυσία Χρονοπούλου
Βιβλιογραφία:
- Γενά, Α. Παιδιά με αυτισμό: Εκπαίδευση και υποστήριξη. Gutenberg.
- Καραπέτσας, Γ. Ο αυτισμός: Διάγνωση και παρέμβαση. Ελληνικά Γράμματα.
- Πολυχρονοπούλου, Σ. Παιδιά και έφηβοι με ειδικές ανάγκες και ικανότητες. Ελληνικά Γράμματα.
- Ελληνική Εταιρεία Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων (ΕΕΠΑΑ). Ενημερωτικό υλικό για γονείς.
- ΚΕΔΑΣΥ – Υπουργείο Παιδείας. Υλικό υποστήριξης μαθητών με Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος.
